توجه================توجه

در انتهای صفحه قسمت ((oldpost))قرار دارد که مطالب قدیمی در آن است. همچنین برای راحت تر بودن میتوانید از آرشیو موضوعی استفاده کنید. در ضمن برای نظر دادن باید گزینه ی. اگه باز هم مشکل داشتید میتونید میل بزنید.

Wednesday, August 26, 2009

لارستان در عصر صفویه

امرای لارستان تا سال 1010 ق به استقلال حكومت كرده اند . با روی كار آمدن صفویان و در دورهُ حكومت شاه اسماعیل و شاه تهماسب ، امیر لار با پرداخت خراج و ایجاد روابط اقتصادی مناسب با شاهان صفوی ، موقعیت خود را حفظ كرد . ( وثوقی محمد باقر ، خنج ، نشر خرم ، 1372 ، ص 66 )

اما پس از به سلطنت رسیدن شاه عباس اول ، وضعیت جنوب ایران دچار دگرگونی شد . در این دوران استعمارگران پرتغالی جزیرهُ آباد و پر رونق هرموز را در دست گرفته بودند . شاه عباس كه از اهمیت این منطقه و راه های تجارتی آن آگاه بود تصميم به تصرّف نواحی اشغالی و رونق بخشيدن به راه های تجارتی جنوب گرفت . او برای رسیدن به سواحل خلیج فارس ناگزیر بود نظر مساعد امیر لارستان را جلب كند . شاه ابراهیم لاری در این دوره حاكم لارستان بود و بنا به دلایل نامشخص روابط چندان خوبی با شاه ایران نداشت . شاه عباس كه برای سامان دادن به وضعیت فارس به شیراز آمده بود ، با بی اعتنایی و بی توجهی حاكم لار مواجه شد .( اسكندربیگ منشی ، همان ، ص 993 )

در همین دوره یكی از مسافران اروپایی نیز از امیر لارستان ، به سببِ مصادرهُ‌ اموالش ، به شاه ایران شكایت برد .( فلسفی ، 1375 ، ص 1086 )

این عوامل و شرایط باعث شد تا در سال 1010 ق ، الله وردی خان والی فارس مأمور فتح لارستان شود . ( منجّم ، همان ، ص 239 ) سپاه فارس در این سال با تعداد بسیار زیادی سرباز و مهمّات ، پس از درگیری های طولانی و خسته كننده ، در مسیر حركت خود قلعهُ شهر لار را به محاصره درآورد . امیر لار و مردم شهر به این قلعهُ مستحكم پناه بردند و اطمینان داشتند كه سپاهیان مهاجم قادر به فتح آن نخواهند بود . الله وردی خان به خوبی از این موقعیت آگاهی داشت و در اندیشه بود تا امیر لار را به تسلیم وادارد . از این رو با دادن وعده های فریبنده به بعضی از سران شهر و هم چنین پیشنهاد مصالحه با شاه ابراهیم لاری و تضمین سلامتی او و یارانش باعث شد كه امیر لار برای مذاكره از قلعهُ اژدها پیكر خارخ شود . الله وردی خان ، با زیر پا نهادن و عده های خود ، شاه ابراهیم لاری را دستگیر و همراهانش را به بند كشید و قلعه را به تصرف سپاهیان خود درآورد . ( منجّم ، همان ، ص 241 )

او ضمن به دست آوردن غنایم بسیار ، حاكم لار و سران وفادارش را به نزد شاه ایران در بلخ فرستاد . شاه عباس با امیر لار به سردی رفتار كرد و پنهانی دستور داد كه او را بكشند ( دلاواله ، 1380 ، ص 1153 ) .

این دستور ،‌ هنگام بازگشت آخرین امیر مستقل لارستان در مسیر شیراز به لار به اجرا درآمد و پس از آن منطقهُ وسیع تحت حكومت امرای لارستان ، كه به میلادیان مشهورند ، زیر نظر الله وردی خان قرار گرفت . با تصرّف لار و سپس هرموز مسیرهای تجاری مركز ایران به طرف خلیج فارس پر رفت و آمد شد و لار و نواحی اطراف آن از این موقعیت سود برد .

در دورهُ صفویه جاده های كاروانی‌ كه از بندرعباس به اصفهان می رفت ، از لارعبور می كرد . از این رو كاروان سراها و رباط ها و آب انبارهای بسیاری در مسیر لار به بندر عباس و شیراز ساخته شد واین جاده به شاهراه ارتباطی ایران تبدیل شد . ( فلسفی ، 1342 ، ص 257 ) حاكم لار بنا در بخش های جنوبی كشور را تحت كنترل داشت و امنیت آن نواحی را تأمین می كرد . ( فلور ، ویلم ، ص ) منطقهُ لارستان در اواخر عصر صفوی ،‌ به دلیل ضعف مركز و عدم نظارت دقیق ، در معرض تاخت و تاز « بلوچان » و « افغان ها » قرار گرفت . ( فلور ، ویلم ، ص )

مقاومت شدید مردم نیز مانع پیروزی سپاهیان اشرف افغان نبود و شهر به تصرف آنان درآمد . ( مورخ لاری ، 1371 ، ص 150 ) حاكمیت افغان ها بر شهر لار چندان دوامی نداشت و با ظهور نادر شاه افشار مردم لار ، با شورش گستردهُ خود ، افغان ها و مهاجمان دیگر را از شهر بیرون راندند . یادگار نبرد خونین مردم محلّی با نیروهای محمود افغان در چند كیلومتری شهر لار ، مسیر جادهُ‌ لار – شیراز ، محلّی كه به پشت سنگر ( poštea-e sangar ) مشهور است ، هنوز هم دیده می شود . ( اشكنانی ، همان ، نسخه خطی) باشكست نیروهای افغان دورهُ حاكمیت نادر شاه آغاز شد . بناها وآثار بسیاری از عصر صفویه در شهر لار و مسیرهای تجاری آن بر جای مانده است كه بازار قیصریه ، كاروان سرای باجگاه ، كاروان سرای هرمود ، كاروان سرای بریز ، كاروان سرای بنارویه و ده ها آب انبار و كاروان سرای دیگر از آن جمله است .

ناهمواری ها

چین خوردگی های منطقه ُ لارستان ، جزئی از سلسله جبال زاگرس است كه در دوران سوم زیست شناسی به وجود آمده است . این چین خوردگی ها در جهت غربی _ شرقی ، به موازات هم كشیده شده است و هر چه از شمال به جنوب حركت كنیم چین خوردگی ها فشرده تر می شود . در حد فاصل این چین خوردگی های درّه های باز و نسبتاً وسیع قرار دارد كه مراكز مسكونی در آنها مستقر شده است .

بلندترین رشته كوه منطقه ُ لارستان رشته كوه شو ( š ow ) با ارتفاع 2681 متر است كه در فاصلهُ 84 كیلومتری جنوب خاوری مركز شهرستان قرار دارد . دیگر رشته كوه ها ، با ارتفاع بالای 2000 متر لارستان ، به شرح زیر است :

ارتفاع از سطح دریا

جهت جغرافیایی

لاتین

نام رشته كوه

2672 متر

شمال لار

alborz

البرز

2225 متر

جنوب شرقی لار

bādeni

بادنی

2216 متر

جنوب لار

pardi

پردی

2176 متر

شمال شرقی لار

aow bāde

اوباد كهنه

2150 متر

شمال شرقی لار

bardoma

بردومه

2056 متر

جنوب لار

malektir

ملك تیر

2011 متر

جنوب شرقی لار

gowbast

گوبست

2005 متر

شمال لار

kurdeh

گورده

2075 متر

شرق لار

Band dozu

بند دزو

2060متر

شمال شرقی لار

siyāzangi

سیاه زنگی

تاريخچه مكتب و مكتب خانه در لارستان

قبل از تجلي اسلام عزيز در سرزمين كهن ايران علم و علم آموزي تنها در اختيار طبقه حاكمان بود و مردم از اين نعمت بزرگ محروم بودند. پس از ورود آئين آسماني اسلام به ايران و پذيرش داوطلبانه و آگاهانه آن توسط مردم ، مرزهاي ظالمانه طبقاتي در هم ريخت و انحصارهاي فرهنگي و اجتماعي طبقه حاكم از بين رفت. خارج شدن فراگيري و گفتگو با زبان‌ دري از انحصار درباريان و رواج آن در بين اقشار مختلف جامعه از دستاوردهاي مهم آئين جديد در ايران بود. از دستاوردهاي ارزشمند اين مكتب آسماني و مردمي،همگاني كردن فراگيري علم و دانش بوده كه بر اساس تعاليم اسلام عزيز طلب علم و تعميق بصيرت و آگاهي جزء وظايف حتمي مسلمانان قلمداد و تلاش براي كسب معرفت و دانش فريضه الهي و در زمره جهاد في سبيل الله محسوب مي‌شد. بنابراين عموم مردم با اشتياق كامل به علم و علم‌آموزي روي آوردند و فرهنگ و تمدن بزرگ اسلامي را بنا نهادند. مدارس مناسب و متعدد ساخته شد، علوم و فنون مختلف در بين مردم دانش‌پژوه رواج پيدا كرد، دانشمندان و انديشمندان بزرگ و نام‌آور ايراني در آسمان علم و دين در هم آميختند و مسجد و مدرسه همسايه هم شدند. مردم با مقدس دانستن آنها جان و مال خويش را صميمانه تقديم آنها كردند اين باورهاي مقدس به صورت فرهنگ خدايي در تار و پود زندگي فردي واجتماعي مردم تنيده شد و ساليان سال در سراسر اين كشور پهناور مانند ساير كشورهاي اسلامي ساري و جاري گشت. و درس خواندن و طلب علم فريضه شرعي به شمار آمد و در كنار مساجد مكتب خانه‌‌هاي متعدد تاسيس شد. در اين ميان شهرستان باستاني و كهن لارستان كه داراي تمدن و فرهنگي غني و ممتاز دوران خود بوده از قافله علم و علم‌آموزي عقب نماند و مردم با تاسيس مكتب‌خانه‌هاي متعدد در شهر و روستا فرزندان خويش را با تعليم و تربيت جديد كه يك رسالت الهي به شمار مي‌آمد همدوش ديگر نقاط كشورمان آشنا ساخت.

در مركز شهر لار چندين مكتب‌خانه تاسيس شد كه ملاها وظيفه تعليم و تربيت و هدايت طالبان علم و معرفت به عهده داشتند. بچه‌ها را از سن 7 سالگي در مكتب‌خانه مي‌گذاشتند. مكتب‌خانه‌هاي پسرانه و دخترانه از هم جدا و در دو محل جداگانه قرار داشت. ملاي پسرها مردان و ملاي دخترها زنها بودند. معمولا همسران و زنان ملاها امور تعليم و تربيت دختران را به عهده داشتند و نيازي به اشخاص ديگري نبود. كلاسها صبح و بعدازظهر تشكيل مي‌شد و فقط جمعه‌ها تعطيل بود. مدت زمان دوره مكتب‌خانه سه الي چهار سال طول مي‌كشد و دانش‌آموزان طي اين مدت قرآن وجودي و واجبات (احكام و رساله) را بطور كامل و با دقت فرا مي‌گرفتند و در سن 11سالگي فارغ‌التحصيل مي‌شدند و براي آنها جشن مفصلي مي‌گرفتند. دانش‌آموزان طي اين مدت مي‌بايست هر ماه مبلغ دو سناري به مكتب‌خانه پرداخت نمايند. در غياب ملاها خليفه يعني مبصر امور كلاس را به عهده داشت. خليفه‌ها از دانش‌آموزان جلوتر و بزرگتر بودند و صحت قرائت دانش‌آموزان را تائيد مي‌نمودند. دختران قلم به دست نمي‌گرفتند و نوشتن مخصوص پسران بود و چنين تصور داشتند كه اگر دختران نوشتن را بياموزند فاسد مي‌شوند.

دانش‌آموزان وقتي كه جزء‌عم را تمام مي‌كردند برايشان جشن مي‌گرفتند و شيريني و كله قند و قرآن رادر سيني مي‌گذاشتند و براي ملا هديه مي‌بردند. در همان روز مكتب خانه تعطيل مي‌شد و دانش‌آموزان در جشن شركت مي‌نمودند. در زمان رضاخان به دستور وي مدارس جديد و كلاسيك به جاي مكتب‌خانه‌ها دائر گرديدند و امور تعليم و تربيت فرزندان اين مرز و بوم را به عهده گرفتند و مكتب‌خانه‌ها كم‌كم تعطيل مي‌شد مجددا مكتب‌خانه‌ها فعال و راه‌اندازي مي‌گشت و فقط قرائت قرآن مجيد توسط ملاها آموزش داده مي‌شد.

حال به ذكر تعدادي مكتب‌خانه و ملاهاي آن مي‌پردازيم و از خداوند بزرگ علو درجات اين عزيزان درخواست مي‌كنيم.

1ـ مكتب‌‌خانه مرحوم آقاسيدحسن مصطفوي معروف به آقاحسن، مكتب‌خانه ايشان تقريبا در ضلع جنوبي محله امامزاده ظاهرا به نام محله گود واقع شده بود. علاوه بر امور مكتبداري مرحوم آقاحسن مورد احترام عموم مردم و از قداست و تقواي خاصي برخوردار بودند. استجابت دعاي ايشان معروف بود و براي مراجعين دعا نيز مي‌نوشت. مرحوم آقاحسن از زماني كه رضاخان دستور خلع لباس معممين داده بود كمتر از خانه و مكتب خانه خارج مي‌شد و مقيد بودند در كسوت روحانيت باقي بمانند.

2ـ مكتب خانه مرحوم حاج سيدجواد موسوي معروف به حاج سيدجواد، معمولا مكتب‌خانه ايشان ثابت و يكجا نبود و هر از مدتي تغيير مكان مي‌داد و مي‌گفتند مرحوم حاج سيدجواد در تعليم و تدريس حساب و هندسه جديد بيشتر وارد بود و آخرين مكتب خانه ايشان پشت مسجد جامع لار بوده است.

3ـ مكتب‌خانه مرحوم ملاقنبر كه در محله قنبربيگي بوده و دختران مرحوم ملا قنبر ملاي مكتبي بوده‌اند. يكي از آنها بنام هاجر بوده و مكتب خانه دخترانه هم در آن محل دائر بوده است.

4ـ مكتب‌خانه ملا طالب مدرسي كه در همان محل مكتب خانه مرحوم ملاقنبر بود و نوه ايشان در حال حاضر جناب آقاي دكتر يوسف مدرسي پزشك حاذق كودكان مي‌باشد.

5ـ مكتب‌خانه مرحوم ملا محمد علي كه محل مكتب‌خانه ايشان در محله قنبربيگي يعني محل قديمي مكتب‌خانه ملا قنبر بوده است.

6ـ مكتب‌خانه مرحوم ملاغلامحسين كه محل مكتب‌خانه ايشان همان محل مكتب‌خانه ملاقنبر بود. يعني سه مكتب‌خانه در يك محل و خانه دائر بوده و خانه ديگري كه جنب همان خانه وجود اشت مكتب‌خانه دخترانه بود و همان هاجرخانم و ديگر دختران ملاقنبر و همچنين عيال ملاغلامحسين و همچنين عيال ملاطالب مكتب‌خانه دخترانه اداره مي‌كردند.

7ـ مكتب‌خانه ديگري جنب منزل مرحوم استاد ارجمند جناب آقاي حاج غفوري روبروي بركه قصاب واقع شده بود، بنام مكتب‌خانه رباب اين مكتب‌خانه دخترانه هم گاهي تغيير مكان مي‌داد.

8ـ پيش از ملاطالب و ملاغلام حسين مكتب‌‌خانه آقاسيدحسين معصومي جد آقاي سيدعبدالحسين واعظ زاده كه در حال حاضر بازنشسته آموزش و پرورش مي‌باشند در محله كوريچان دائر بود. مرحوم آقاحسين طبع شعر داشت و اشعار نيكو مي‌سرود خصوصا اشعار زيباي ايشان در غم سرور و سالار شهيدان كربلا كه هم‌اكنون به عنوان نوحه و ختم سينه‌زني‌ها و دستجات حضرت سيدالشهدا خوانده مي‌شود و شور عجيب در هيئت‌هاي عزادار بپا مي‌كند و فرزند بزرگوار ايشان جناب آقاي سيدعبدالحسين واعظ زاده از شعراي معروف شهرستان لار و سراينده اشعار مذهبي و انقلابي مي‌باشند.

9ـ مكتب‌‌خانه دخترانه ديگري در محله قنبربيگي جنب آب‌انبار محله قنبربيگي واقع بوده كه توسط همسر محترمه مرحوم ملاقنبر بنام نصرت مادربزرگ جناب آقاي حاج محمدابراهيم فكري‌لاري اداره مي‌شده است.

10ـ مكتب‌خانه مرحوم ملاكربلايي عيسي در محله امامزاده واقع شده بود.

در خاتمه جا دارد از استاد ارجمند جناب آقاي حاج شيخ محمدباقر نخبه الفقهايي كه حقير را در اين خصوص ياري نموده‌اند تشكر و قدرداني نمايم.

تهيه‌كننده: عبدالرضا عليزاده

Sunday, August 23, 2009

مشخصات جغرافيايي

مركز شهرستان لارستان در طول جغرافيايی 54 درجه و 20 دقيقه و عرض جغرافيايی 27 درجه و 41 دقيقه و بلندی 800 متری از سطح دريا واقع است. شهرستان لارستان از شمال و شمال باختر به شهرستان های زرين‌دشت، جهرم و قيروكارزين، از خاور و جنوب به استان هرمزگان، و از باختر به شهرستان لامرد محدود می شود. اين شهرستان از آب و هوای نسبتا گرم و خشكی برخوردار است. مسيرهاي ارتباطي و دسترسي به اين منطقه را راه آسفالته لارستان - شيراز به طول 358 كيلومتر و جاده لارستان - بندر لنگه به طول 275 كيلومتر تشكيل مي دهن جمعيت شهرستان لارستان در سرشماری سال 1375 برابر با 236094 نفر برآورد گرديد. مردم اين منطقه آريايی نژاد هستند و به زبان فارسی با گويش محلی و تركی قشقايی سخن می گويند. اهالی شهرستان لارستان مسلمان و شيعه مذهب هستند.

کشاورزی و دام داری

اساس اقتصاد شهرستان لارستان بيش تر بر كشاورزی استوار است. منابع آب جهت آبياری زمين های زراعی، چاه‌های معمولی، عميق و كاريز است و از عمده ترين فرآورده‌های كشاورزی لارستان پنبه، گندم، جو، تنباكو، كنجد، خرما، و مركبات را می توان نام برد. دام داری در اين شهرستان بيش تر به روش سنتی انجام می گيرد و فرآورده های لبنی و دامی از جمله توليدات اين شهرستان به شمار مي‌آيند. در شهرستان لارستان كشاورزی و دام پروری عمده‌ترين راه گذران زندگی مردم است. برخی از افراد نيز در بخش صنعت و خدمات مشغول هستند. به سبب رونق صنايع دستی داد و ستد و بازرگانی نيز از رونق برخوردار است. عمده صادرات اين شهرستان را گندم، جو، تنباكو، خرما و مركبات تشكيل می دهند

صنايع و معادن

در شهرستان لارستان برخی صنايع كارخانه‌ای در ارتباط با بخش كشاورزی و توليد سنگ های ساختمانی موجود است. عمده‌ترين معادن اين شهرستان معادن سنگ های ساختمانی، سنگ گچ و آهک تشكيل مي‌دهد كه بهره برداری می‌شود.

دریاچه هیرم

دریاچه هیرم با 4 کیلومتر مربع مساحت و 3 متر عمق در بخش اوز لارستان آماده سرمایه گذاری برای تبدیل به بزرگترین قطب گردشگری جنوب فارس است.


به گزارش واحد مرکزی خبر ، سرپرست نمایندگی میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری لارستان گفت : این دریاچه در سفر هیات دولت به فارس به عنوان منطقه ویژه گردشگری انتخاب شده و اکنون آماده سرمایه گذاری بخش خصوصی ، با استفاده از تسهیلات دولت است.

دریاچه هیرم ( Hirm) در 36 کیلومتری شمال شهر اوز در کنار جاده اوز ـ جویم - بنارویه ـ جهرم و در جوار روستای هیرم بخش اوز واقع شده است.

در شمال این دریاچه چشمه آبگرمی وجود دارد که در درمان امراض بسیار مؤثراست.

این دریاچه همه ساله میزبان پرندگان مهاجرآبزی و کنار آبزی از کشورهای همسایه و سالانه نیز پذیرای به طور متوسط 4 هزار پرنده است.

شهر اوز لارستان در 340 کیلومتری جنوب شرقی شیراز قرار دارد.

زندگی جانوری

جانوران شكاركردنی لارستان شامل كل ، بز ، قوچ ،‌میش ، جبیر و جانوران درنده پلنگ ، گرگ و انواع روباه ، سیاه گوش ، شغال و كفتار است .كبك، تیهو ، دراج و پرندگان مهاجر فصلی نیز در زیستگاه های طبیعی آن زندگی می كنند .

در سالهایی كه بارندگی زیاد باشد درياچه های فصلی هیرم و دنگز زیستگاه موقت تعداد بسیاری از پرندگان آبی از قبیل كیشم ، خانوادهُ كله سبز ، خانوادهُ حواصیل و فلامینگو و مرغابی است .

منطقهُ حفاظت شدهُ هرمود ( hormud ) ،‌كه در شرق لارستان و در مجاورت كوهِ شو قرار گرفته و چشمه های متعددی در محدودهُ آن وجود دارد،زیستگاه قوچ لارستانی است و كسی حق ندارد آن كل و بز و جبیر و پلنگ شكار كند .

رود ها

با توجه به این كه این شهرستان در نواحی خشك و كم آب ایران قرار دارد ، شبكهُ آب های آن كم و اتفاقی است . تنها رود بزرگ لارستان رود شورِ مهران ( mehr ā n ) نام دارد .

این منطقه دارای 83 چشمه دایمی و هفت چشمهُ فصلی است كه از این تعداد برخی از آنها چشمه های معدنی است كه به دلیل گوگردی بودن تركیب آب آنها در معالجه امراض پوستی مفید است ؛ نظیر آب گرم چاهو ( č ā ha ) ، هم چنین با حفر 68رشته قنات و 3275 حلقه چاه با فقر منابع سطحی آب مقابله شده است . دو دریاچهُ فصلی هیرم ( hirm ) و بیدشهر ( bid š eer ) با وسعت 81 كیلومتر مربع در شمال و شمال غربی شهر اوز ( evaz ) و دریاچه دنگز ( dangz ) در شمال لار قرار دارد .

روند اسلام‌پذيري در لارستان كهن

روند اسلام‌پذيري در لارستان كهن[1]

جلال‌الدين ايرج لاري كه در عهد خلافت كوتاه عمربن عبدالعزيز مسلمان شد، اولي حاكم اسلامي لارستان است.

لارستان با پيشينه‌اي از ديرسالي و با نامهاي دگرگوني چون ايراهستان و كجاران، سرزميني گسترده از جنوب ايران را شامل بود و در زمانه‌اي نه چندان دور از سمت جنوب، بندر كنگان تا بندرعباس و از ناحيهء شمال تا فيروز آباد و فسا را دربر مي‌گرفته است.

»كران و اعمال ايراهستان، همه در بيابان است و گرمسير و بغايت گرم، چنان كه به تابستان جز مردم آن ولايت آنجا مقام نتواند كردن از صعبي گرما ... به هر ديهي حصاري محكم است. از آنچه لشكر آنجا نتواند كردن از صعبي گرما، الاّ سه ماه ربيع، ديگر به زمستان از بارندگي و بي‌علفي نتواند بودن. و به تابستان از گرما، امّا به روزگار »ديلم« ايشان را قهر كردند و به طاعت آوردند و ده هزار مرد از ايشان به عهد عضدالدوله در خدمت او بودند و بر سبيل سپاهي و مقدم ايشان يكي بود »حابي« نام و بعد از آن عهد، دگرباره عاصي شدند و هيچ كس ايشان را مالش نتوان داد، مگر اتابك چاولي، كه آن جمله اعمال مستخلص گردانيد به قهر.«[2]

اين ناحيهء فراگسترده در جنوب ايران به چند علت مورد توجه بوده است؛ اوّل آنكه پلِ ارتباطي مركز ايران با خليج فارس به شمار مي‌آمد. ديگر اينكه به سبب وجود آتشكده »آذرفرنبغ« در كاريان[3]-يكي از سه معبد مقدس زردشتيان در عهد ساساني كه تا قرن چهارم پس از هجرت برپا بود-سيل زايران را به سمت خود سوق مي‌داده است. دو ناحيهء خنج و بال نيز از جمله نواحي مهم لارستان كهن بوده‌اند كه به عنوان توفقگاه تجاري، در مسير كارواني بندر سيراف به مركز ايران، اهميتي ويژه داشتند. آثار به دست آمده از دورهء ساسانيان در اين منطقه مي‌تواند روشنگر موقعيت ياد شده باشد.

هرچند چگونگي ورود نيروهاي مسلمان به منطقهء لارستان به درستي معلوم نيست؛ امّا با بررسي و تحليل مدارك موجود مي‌توان گفت كه از قرن نخست تا يازدهم هجري سلسله‌اي از امزاي محلي در اين منطقه حكومت كرده‌اند كه نامهايشان در منابع مشخص شده، ما نيز از آنها ياد خواهيم كرد. مورخان نام عمومي اين منطقهء بزرگ را ايراهستان، گرمسيرات و سپس لارستان نگاشته‌اند.

اولين نشانه‌هاي ورود اسلام به لارستان در جمله‌هاي كوتاه و مختصر چنين بيان شده است: ‌»جلال‌الدين ايرج لاري كه اوّل حكام اسلام است، در عهد عمربن عبدالعزيز مسلمان شد.[4]« عمربن عبدالعزيز تنها دو سال، يعني 101-99 هجري، بر مسند خلافت تكيه زد.

اگر اين اطلاع، يعني گرويدن جلال‌الدين به اسلام، داراي اساس و پايه‌اي مستدل داشته باشد، درو نيست كه مردمان اندكي از لارستان كهن به اسلام گرويده باشند؛ امّا براساس منابع تاريخي موجود، امكان ورود مسلمانان، در دعوت اوّليه، به منطقهء لارستان كهن مردود شناخته مي‌شود. چراكه مسير حمله مسلمانان، به فرماندهي عثمان‌بن ابي‌العاص، از طريق جزيرهء كيش، بوشهر كازرون و شيراز بوده، مسير ديگر به طرف كورهء دارابگرد شامل جهرم و فسا و داراب مي‌باشد.[5] در منابع قرون اوليه هرگز از لشكركشي مسلمانان به نواحي »ايراهستان« سخني به ميان نيامده، تنها يورش »هَرَم‌بين حيان« به منطقه كاريان، شمال لارستان كنوني، ثبت شده است.

اين لشكركشي در پي شورش فارس، عليه نمايندهء خلفاي اسلامي، صورت گرفت؛ كه شورشيان توسط سپاهيان اسلامي سركوب شدند.

با اين وصف مي‌توان گفت كه مسلمانان در دعوت اوّليه خويش، هيچ‌گاه به ايراهستان وارد نشدند و مردم آن ديار به آيين زردشتي باقي ماندند. روشن بودن آتشكدهء كاريان تا قرن چهارم هجري دليل ديگري بر اين مدعاست.[6] صعب‌العبور بودن منطقه، شرايط نامناسب آب و هوايي، وجود قلعه‌هاي مستحكم، اين ديار را از برخوردهاي نظامي با مسلمانان در امان نگاه داشت. امّا اين مصونيت تنها تا اوايل حكومت عضدالدوله ديلمي، دوام آورد. در جريان لشكركشي عضدالدوله به عمان و تسخير آن ديار، ايراهستان براي مدتي نه چندان طولاني به تصرف نيروهاي عضدالدوله ديلمي درآمد.

»و ده هزار مرد از ايشان در خدمت عضدالدوله بودند و مقدم ايشان »حابي« بود، اما بعد از آن عهد دگرباره عاصي شدند«؛[7] يعني دگربار به آيين پدران خويش متمايل شدند و تصرف ايراهستان چندان پايدار نبوده است!«

منابع و مآخذ تاريخي در اين فاصله، يعين بين قرن چهارم تا ششم، اطلاعاتي از لارستان به دست نداده‌اند و تنها بايد به دامان »تذكرهء شاه زندو« و »غزوه‌نامهء زين‌العباد بيرمي« دست يازيد. شرح لشكركشيهاي سلطان عفيف‌الدين الموسوي ملقب به شاه زندو،و از فرزندان امام موسي كاظم عليه‌السلام، بين سالهاي 355 تا 432 هـ.. در اين دو كتاب ثبت شده است.

او در نيمهء دوم قرن چهارم از مكه به نواحي جنوب فارس آمده و با لشكركشيهاي خويش منطقه‌اي به گستردگي بوشهر تا داراب و نواحي جنوب سواحل خليج فارس را به اسلام دعوت نموده است.[8] بنابراين روند اسلام‌پذيري مردم لارستان با لشكركشي حضرت شاه زندو، آغاز مي‌شود.

»در بيان حالات حضرف عفيف‌الدين شاه زندو و باعث بر حركت فرمودن آن جناب از مكه معظمه زاده‌الله شرفاً، با اقوام و اقارب و انصار و اصحاب به سمت گرمسيرات فارس و ساحل درياي عمان از بيخ فالات و بنادر.. و جهانگيريه و بيرم تا اغلا مرودشت و بلوك خنج و افزر... و قيركارزي... و دشتستان و برازجان كه در آن اوقات دين مجوس ]و آتش‌پرست بودند[.«

هنگام ورود شاه عفيف‌الدين، تهمورث، از بازماندگان »سلنقور«، حاكم وقت بيرم بوده است:

ز راوي اين چنين آمد روايت كه مي‌كرد از سليمان او حكايت

كه يعني در جهان پيش از سليمان اميري بود از آل كليمان

كه نام او به عالم بُد (سلنقور) كه حاكم باليقينش بود جمهور

سيدعفيف‌الدين پس از ورود به ديار ايراهستان مردم را به دين اسلام دعوت كرد: »مردم آن بلد را طوعاً او كرهاً نيز مسلمان نمود و به شرف اسلام شرف گردانيد، در هر گوشه به تعمير مساجد و منابر پرداختند و آتشكده‌ها را منطفي و خاموش و اعلام اسلام را ارتقا داد.[9]«

با توجه به متن تذكره، احتمال مي‌رود كه پيش از ورود عفيف‌الدين نيز در برخي از نواحي ايراهستان مساجدي وجود داشته، ولي به دليل سيطرهء حكام زردشتي چندان مورد اعتنا نبوده است!



[1] - خبر جنوب, محمدباقر وثوقي, چهارشنبه 22 دي 1372. (با تلخيص و تصرف)

[2] - فارسنامه ابن بلخي, به كوشش علي‌نقي بهروزي, شيراز, 1343.

[3] - كاريان: همان آتشكده معروف آذرفرنبغ و آتش فره ايزدي است كه امروزه ساختمان فروريخته‌اش در لارستان موجود است.

[4] - تاريخ نگارستان, قاضي احمد غفاري, حافظ, تهران, 1343.

[5] - فتوح‌البلدان, احمدبن يحيي بلاذري, ص 146, انتشارات سروش.

[6] - مروج‌الذهب, مسعودي, ترجمه ابواقاسم پاينده, نشر و ترجمه كتاب, تهران.

[7] - فارسنامه, ابن بلخي.

[8] - و قد نزل في‌العجم و اسلم‌الكفارالعجم و الفرس و الجتستان والايراهستان كماكان مسطور في‌الشجره و الكتاب و الغزوهن.

[9] - نسخه خطي, تاريخ تذكره شاه زندو...